Sosyal fobi nedir?
Sosyal fobi, halk arasında sosyal anksiyete olarak da bilinen bir kaygı bozukluğudur. Bu bozuklukta kişi, başkaları tarafından yargılanma korkusuyla korku ve utanç yaşar.
İlk iş gününde, ilk buluşmada ya da bir toplantıda gerginlik hissetmek olağandır. Bununla birlikte sosyal anksiyetede bu korku çok daha derin bir hal alır; yaşam kalitesini düşürür ve kişinin iletişim kurmasını engeller. Nitekim düzenli psikoterapi desteği alan bireyler, zamanla özgüven kazanır ve iletişim becerilerini geliştirir.
Sosyal fobinin altında ne yatar?
Sosyal fobinin temelinde iki temel etken bulunur: biyolojik faktörler ve çevresel faktörler.
Biyolojik açıdan bakıldığında, ailede sosyal anksiyete öyküsü olan bireyler genetik yatkınlık taşır. Yalnızca genetik geçişten söz etmek mümkün olmasa da birinci derece akrabaları arasında sosyal anksiyete bulunan kişilerin bu durumu yaşama olasılığı daha yüksektir.
Çevresel etkenler arasında ise öğrenilmiş davranışlar öne çıkar. Araştırmalar, bazı bireylerin sosyal ortamlarda utanç verici deneyimler yaşadıktan sonra anksiyete geliştirebildiğini gösterir; ancak bu görüş henüz tıbbi olarak kanıtlanmış bir teori değildir.
Bunlara ek olarak ebeveyn tutumları da belirleyici bir rol oynar. Otoriter baskı altında büyüyen çocuklar, ileride sosyal anksiyete yaşayabilir. Çatışmalı aile ortamları ve travmatik boşanma süreçleri de hem ebeveynleri hem de çocukları etkiler. Üstelik akran zorbalığına ya da iş yerinde psikolojik tacize maruz kalan bireyler de zaman içinde bu bozukluğu geliştirebilir.
Sosyal fobi nasıl önlenir?
Sosyal fobiyi tam olarak önlemenin kesin bir yolu henüz bilinmemektedir. Bununla birlikte, aşağıdaki adımlar yatkınlığı azaltır ve yaşam kalitesini artırır.
Erken tanı ve erken müdahale en temel hedeftir. Gecikme, tedavi sürecini uzatır ve zorlaştırır.
Sosyal yaşamı takip etmek, stres kaynaklarını belirlemeye yardımcı olur. Günlük tutmak bu süreçte etkili bir araçtır.
Sorunları öncelik sırasına koymak, zaman ve enerjiyi doğru dağıtmayı kolaylaştırır.
Kaygıyı dengeleyen küçük ritüeller geliştirmek süreci destekler.
Sigara, alkol ve uyuşturucudan uzak durmak önemlidir; çünkü bu maddeler enerjiyi düşürür ve kaygıyı artırır. Bağımlılık söz konusuysa bir uzmana başvurmak gerekir.
Sosyal fobinin belirtileri nelerdir?
Sosyal fobi, psikolojik kaynaklı hastalıklar arasında en sık görülenlerden biridir. Toplumda görülme oranı yüzde 2 ile 13 arasında değişmektedir. Türkiye’de ise bir araştırma, üniversite öğrencilerinin yaklaşık yüzde 24’ünün bu bozuklukla mücadele ettiğini ortaya koymuştur. Sosyal fobi en çok 10-17 yaş aralığında başlar.
Başlıca belirtiler şunlardır:
Yoğun kaygıyla birlikte sosyal durumlardan kaçınma ve reddetme
Ağlamayla birlikte görülen öfke krizleri
İletişimi engelleyen derin utanç ve içe kapanma
İlgi odağı olunacak durumlardan kaçınma
Baş dönmesi eşliğinde çarpıntı ve kalp hızlanması
Terleme, titreme ve yüz kızarması gibi fiziksel belirtiler
Bu belirtilerden birkaçı mevcutsa vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmak gerekir. Sosyal fobi, düzenli psikoterapi ile tedavi edilebilen ve büyük ölçüde iyileştirilebilen bir bozukluktur.
Psikolog Gülşah Sabuncu
