Sınav Stresi Nedir?
Geçmişten günümüze insan birçok strese neden olabilecek faktörlere maruz kalmıştır. Stres, modern insanın yaşadığı süreçlerin mutlak bir parçası. Peki, okulda eğitimin başlamasıyla birlikte olağan sınavların yarattığı stresi nasıl tanırız? Aile bireyleri nasıl bir tavır içinde olmalı? Bireyler olarak neler yapabiliriz?
Sınav Stresini Nasıl Tanırız?
Sınavlara girmeden önce erteleme, isteksizlik, çaresizlik, değersizlik duygusu, suçluluk duygusu, başarısızlık, yetersizlik, aşırı panik(anksiyete) gibi aşırı duygular, odaklanmada zorluk, düzensizlik ve uyku düzensizliği, ağız kuruluğu, çene gerginliği, mide bulantısı, karın ağrısı, iç titremesi gibi belirtiler. Sınav anında ise zihnin donması, yapamayacağım düşüncesi gibi ümitsizlik duygusunda, panik duygusunda artış gibi belirtiler görülebilir.
Belirtiler kişilik tipine göre çeşitlilik gösterebilir bu yüzden yardımcı olabilecek uzmanlarla konuşmak hem sorunu tanıma hem de sorunu çözme aşamalarında daha yardımcı olabilir. Ayrıca sınav kaygısı, stres duygusu her birey de vardır ancak bazıları aşırı miktarda stresi yaşar.
Bireyler bu yüzden sınavla ilgili soru sorulsun istemezler ve kurs, okul gibi yerlerden kaçma eğilimi gösterirler ya da çok üstüne gidip çok çalışılmalarına karşın düşük sonuç alma… Sınav kaygısı yoğunluğundan dolayı kazanılmış bilginin etkin şekilde kullanımını önler.
Sınav Stresinin Nedenleri Neler Olabilir?
Aşırı sınav stresine neden olabilecek birçok faktör var. Kişilik yapısının fazla rekabetçi, mükemmeliyetçi, sorumluluklara karşı kaygılı olması, başarısızlık ve belirsizliğe karşı sabredememek süreci yönetmeyi zorlaştırıyor ve daha fazla kaygı oluşmasına sebep oluyor. Tüm bunların yanında aile yaklaşımından dolayı çocuk zaten bu özelliklerle yetişmiş oluyor.
Anne babanın başarıya ve başarısızlığa karşı tavrı, bireyle aralarındaki iletişim, öğretmen ve arkadaş çevresinin sınav kaygısı üzerinde etkileri var. Yüksek beklentiler, kalitesiz çalışma alışkanlıkları, kişinin kimlik sorunları en önemli nedenler arasında yer almaktadır ve çevrenin bu olumsuzluklarla birleşmesi kaygı düzeyinin artışına sebep olmaktadır.
Sınav Kaygısı ile İlgili Olarak Bireyin Düşünme Biçimleri ve Tavsiyeler
Sınav için yeterli değilim, öğrenemiyorum, konular çok zor ve fazla, yapamayacağım, ya başaramazsam, zaman çok az çalışsam bile yetişmez gibi düşünceler yerine daha planlı şekilde çalışarak zamanı etkin kullanabilirim. Herkes sonuna kadar çalışıp öğreniyor, başarısız olmam normal ve hatalarım neler, nasıl düzeltebilirim, başarılı ya da başarısız olabilirim sadece bu süreçte yapılması gerekenleri öğrenmem gerek ve eksiklerimi bu şekilde tamamlayabilirim gibi.
Bireyler Sınav Kaygısı ile Nasıl Başa Çıkabilir?
Bu sınavı kazanamazsam hayatım biter, bu sınav her şey gibi inançların değiştirilmesi ve nefes egzersizleri, gevşetici egzersizler, olumsuz düşünceleri fark edip değiştirme yolları aranmalı, çalışma alışkanlığını hayat boyu yapılacak bir aktivite olarak görebilme yetisi kazanma, kaygılarını aile bireyleriyle paylaşabilme kaygıyla başa çıkabilmede yardımcı olacaktır ve psikolojik destek alınabilir.
Aile ve Sınav Kaygısı İlişkisi
Anne ve babadan hayatı öğrenir, gözlemleriz en başta. Onların sorunları çözmesini ve sorunlara bakış açısını gözlemleriz, anne baba kaygılarını, deneyimlerini, korkularını çocuklara aktarır bu yüzden ailenin sınavlara bakış açısı ve verdiği önem çok önemlidir. Ayrıca panik anlarında çocuklarına verecekleri destek, sakinlik nerdeyse kalıcı şekilde sınav sürecini yönetmede bireylere kolaylık, özgüven sağlayacaktır.
Aileler Kaygılı Olan Bireye Nasıl Yaklaşmalıdır?
En başta çok önemli bir davranış olarak çocuklarını yargılamamaları gerekir, çocuğun kaygılı olmasını normal karşılayarak arkadaşça bir tavırla konuşma ve duygusal, fiziksel olarak sağlam şekilde çocuklarına yanında olduklarını hissettirmeleri gerekir. Bu süreçte olabilecek her başarısızlığın kabul edilir, normal olduğu tavrında olarak başarılı olduğu takdirde olumlu duyguların da paylaşılması gerekmektedir. Bunun üzerine başarılı olduktan sonra rehavet hissine karşı çocuk uyarılmalı ve düzenli çalışma bilinci aşılanmalıdır.
Başarısız olan sonuçlarda ise herhangi bir suçlama yapılmadan rasyonellikle neden sonuçlarla sorunlara çözüm bulunmalıdır. Seçilen alanlar ya da bölümler kişilik yapısına ve kapasitesine uygun olmalıdır. Herhangi bir alanın ya da bölümün dayatılması yapılmamalıdır, bu durumda bireylerin istediklerini yapabilme özgürlüğü olduğu bilincinde olunmalı ekstra sorumluluk yüklenmemelidir. Yaptığı tercihlerin sonucunu bilip yaşayabilen, kendini tanıyan bireyler bu kaygıyı zaten daha iyi şekilde yönetebileceklerdir.
Aileler çocuklarına her zaman yanlarında olduğunu hissettirip, maddi manevi destek olmalı. Bir derste başarısız olmanın yetersizlik eksiklik olmadığı bilincini herkes edinmelidir. Maalesef birçok aile destek konusunda fazlasıyla eksik bir tutum içerisinde.Bu yüzden gerekli durumlarda dışarıdan psikolojik destek almak fayda sağlayabilir.
Psikolog Gülşah Sabuncu
